Redactie, correctie en proeflezen

Over boeken, schrijven en uitgeven

Over redactie

Iedere keer dat ik een manuscript aan iemand liet lezen, leverde dat stof tot nadenken en in bijna alle gevallen tot wijzigingen. Ik maak gebruik van (of beter: ik misbruik) één vaste redacteur. Ik vaar blind op hem. Zijn op- en aanmerkingen zijn zonder uitzondering waardevol en leiden altijd tot aanpassingen. Daarnaast laat ik altijd mijn schrijfsels door een ander redigeren, liefst een vrouw, omdat vrouwen nou eenmaal meer lezen dan mannen. Mijn kritiek richt zich op de professionele boekredacteuren die via websites hun diensten aanbieden. Hoewel ik deze redacteuren stuk voor stuk dankbaar ben voor hun bijdragen, is de invloed van proeflezers kwalitatief van groter belang geweest dan die van duur betaalde redacteuren.

Vraag altijd naar de werkwijze van de redacteur die je op het oog hebt. Leest hij/zij je boek maar één keer, geef dan je geld aan iets anders uit. Een goede redacteur leest je boek eerst zonder pen in de hand en legt het na lezing weg. Pas na een korte periode van bijvoorbeeld twee of drie weken wanneer de eerste lezing bezonken is, begint de redacteur met redigeren. Een redacteur schrapt niet, maar suggereert met argumenten te schrappen of gedeeltes te wijzigen. En wat je redacteur zeker niet doet (dit heb ik écht meegemaakt) is gedeeltes schrappen die hij/zij niet begrijpt. Een redacteur vraagt dan wat je bedoelt en helpt je om het duidelijker te maken.

Een grote misvatting bij sommige redacteuren is snelheid. Denk minstens tien keer na als je redacteur bij een passage “dit helpt het verhaal niet verder” zegt, want dat kan leiden tot bloedeloze personages en een hijgerig verhaal. Mensen lopen, maken deuren open en dicht, eten en drinken, komen binnen en gaan weg, zijn niet na een witregel op een ander continent, krijgen het koud of warm, ruiken, horen, voelen en zien. Je lezer moet jouw personages voor zich kunnen zien, zich in hem/haar kunnen herkennen en met hem of haar kunnen meevoelen.

Over correcties

Jij maakt fouten, ik maak fouten; fouten maken we allemaal. Je eigen tekst corrigeren, begin er niet aan, want je leest over je eigen fouten heen.De kwaliteit van het Nederlands holt achteruit. Ik heb gebruik gemaakt van Neerlandici om mijn boeken te laten corrigeren. Dat kost al gauw een cent per woord. Voor een boekje van slechts 20.000 woorden ben je dus al tweehonderd euro kwijt. Zou het nou goed zijn, dan is dat het geld waard. Helaas. Gemiddeld vonden deze duurbetaalde Neerlandici slechts 10% van het aantal dat mijn eigen eega aantrof.

Proeflezen

Een kritische proeflezer is goud waard. Het is heel jammer dat familie en vrienden (meestal) niet kritisch kunnen zijn. Ze willen je niet op je tenen trappen, verpakken hun kritiek met prachtig cadeaupapier en wollen bijvoeglijke naamwoorden of zeggen, nog erger, “Wat een mooi boek” en hullen zich in stilzwijgen als je hen vraagt wat ze er zo mooi aan vinden. Maak voor jezelf een vragenlijst, meestal zal dit gaan over spanning, ritme, dialogen en karaktereigenschappen van je personages. Betaal/beloon je proeflezers als ze de moeite hebben genomen je brouwsel van een kritisch blik te voorzien.

© D. Scholten 2019 alle rechten voorbehouden