Druiven der Gramschap

Over boeken, schrijven en uitgeven

Beeld John Steinbeck in Monterey

John Steinbeck, parels en meesterwerken

Op het Gymnasium stond The Pearl op mijn lijst. Ook heb ik rond die tijd Of Mice and Men gelezen. De laatste weet ik nog goed, maar dat komt ook omdat ik de film twee keer heb gezien. Van The Pearl kan ik me niet veel meer herinneren, maar dat boek staat nog in mijn boekenkast.

Door Geert Maks Reizen zonder John in 2012 herontdekte ik Steinbeck en bezocht Monterey (Cannery Row!) in Californië een jaar later.

De Druiven der Gramschap (Grapes of Wrath. 1939) is een juweel, een meesterwerk, die de onmenselijke behandeling van boeren in (o.m.)  Oklahoma door grote boerenbedrijven genadeloos blootlegt en een grote vlucht van “Okies” naar Californië in oude, tweede of derdehandse T-Fordjes over Route 66 op gang brengt. Ze worden door “slimme” kapitalisten in Californië gelokt door aanplakbiljetten waarop werk wordt aangeboden. Maar zoveel werk is er niet. Het is alleen een truc om de arbeid zo goedkoop mogelijk te maken. De gezinnen komen uiteindelijk terecht in Hoovervilles, verzamelplaatsen van daklozen, en zijn aangewezen op de gaarkeukens van liefdadigheidsinstellingen. Woody Guthrie schreef het nummer Do Re Mi, dat over dezelfde rampzalige periode gaat. Steinbeck laat het uithoudingsvermogen en de trots zien van mensen die gemangeld worden in de tandwielen van het nietsontziende kapitalisten, voor wie alleen geld telt. Wat dat aangaat is er na ruim 80 jaar niets veranderd.

Een sieraad voor de literatuur is hoofdstuk 7, waarin Steinbeck op haast filmische wijze een verkoper schetst. Een fragment:

Die rotzakken daar kopen niets. Alle autoverkopers kennen ze. Verknoeien al hun tijd met alleen maar kijken. Willen helemaal niets kopen; houden je alleen maar op. Jouw tijd kan mij niks schelen. Daar, die twee… nee, met die kinderen. Zet ze in een auto. Begin met tweehonderd te vragen en ga dan omlaag. Ze zien eruit of ze best honderdvijfentwintig kunnen geven. Breng ze op gang. Zet ze in een ouwe bak. Smeer ze wat aan! Zij hebben onze tijd verknoeid.
Eigenaars met opgerolde mouwen. Verkopers, netjes, onvermurwbaar, kleine ogen vol gespannen aandacht, op de loer naar zwakke punten om iemand over te halen.
Let op het gezicht van de vrouw. Als de vrouw het mooi vindt, kunnen we de man afzetten. Begin met ze bij die Cadillac. Dan kun je ze omlaag werken tot die Buick ’26. Als je begint met de Buick nemen ze een Ford. Rol je mouwen op en ga aan het werk. Dit kan niet eeuwig zo blijven. Laat ze die Nash zien, terwijl ik de poreuze banden van die Dodge ’25 laat oppompen. Ik geef je een seintje als ik klaar ben.
Wat u wilt, is vervoer, nietwaar? Geen flauwekul voor u. Zeker, de bekleding is versleten. Maar ’t zijn niet de kussens van de zitting die de wielen doen draaien.
Rijen auto’s, neuzen naar voren, roestige neuzen, lekke banden. Vlak naast elkaar geparkeerd.
Wilde u erin gaan om die te bekijken? Zeker, geen moeite. Ik haal hem er wel even uit.
Verplicht ze aan je. Laat ze je tijd misbruiken. Laat ze niet vergeten dat ze je tijd misbruiken. Mensen zijn aardig, de meeste. ’t Staat ze tegen je aan de praat te houden. Laat ze je aan de praat houden, smeer ze dan wat aan.

Bekroonde foto vam Dotothea Lange uit die jaren
Foto uit de film Grapes of Wrath

© D. Scholten 2019 alle rechten voorbehouden